UNIVERSE 25…

U zatvorenom prostoru, pažljivo projektovanom da ukloni svaku slučajnost, započet je eksperiment s miševima koji je pretendovao na apsolutnu neutralnost. Zidovi prostora za eksperiment bili su čisti, hrana stalna, voda neograničena a temperatura kontrolisana. U takvom ambijentu nije bilo gladi, nije bilo predatora i nije bilo potrebe za kretanjem van zadatih granica.
Sve ono što je u prirodi prisiljavalo organizam da razvija strategiju opstanka bilo je suspendovano, tako da je ostalo samo društvo.

Eksperiment je poznat kao “Universe 25” i nije trebao biti studija o nasilju, seksualnom ponašanju, niti genetici, nego eksperiment o višku i blagostanju, o onome što se dešava kada se potreba ukloni a struktura ostane. Eksperiment je trebao pokazati šta se dešava kada biološki aparat nastavi da postoji, ali bez razloga zbog kojeg je evoluirao.

U prvim fazama eksperimenta, populacija je rasla brzo i progresivno, socijalni obrasci bili su stabilni, hijerarhija se uspostavljala, reprodukcija je bila redovna, a agresivnost ograničena i funkcionalna.

Međutim, kako se prostor punio jedinkama, ali ne i značenjem, došlo je do devijacije i pucanja nevidljive arhitekture ponašanja, ne zbog nedostatka resursa, nego zbog odsustva konteksta.

Prenatrpanost i brojnost sama po sebi nije bila uzrok sloma društva, stvarni uzrok sloma bio je gubitak uloga. U svijetu u kome je sve dostupno, nijedna funkcija nije bila neophodna. Majke su gubile interes za mladunce, mužijaci su gubili orijentaciju i interesovanje za parenje, a agresivnost se odvajala od cilja i postajala nasumična.

Pojavile su se jedinke koje nisu radile ništa osim što su se povlačile u rutinu samoodržavanja, a život je bio sveden na jelo, spavanje i čišćenje krzna. Te jedinke su nazvane „lijepi“, ne zbog estetske superiornosti nego zbog svoje društvene praznine.

Eksperiment se završio jednako tiho kako je i počeo, bez katastrofe, gladi ili epidemije. Populacija je izumrla dok su svi uslovi za život i dalje postojali, a biološka mogućnost opstanka nadživjela je psihološku volju za njim.

Eksperiment je označen kao “Svemir 25”, jer je ponovoljen 25 puta i svaki put rezultat je bio isti. Naučnici su to opisali kao kolaps ponašanja, ali moglo bi se reći da je to bio i kolaps smisla.

Savremeno društvo ne živi kao miševi u kavezu, ali živi u sistemu, tako da je razlika samo kozmetička. Prostor je možda veći, ali je zato i unutrašnja sloboda više fragmentisana.

Hrana je dostupna, informacije su neprekidne, bezbijednost je institucionalizovana, tako da su opasnosti apstraktne, odložene ili posredovane ekranima. Višak je postao osnovna jedinica iskustva.

Kao i u eksperimentu, problem nije u resursima, nego u njihovoj potpunoj dostupnosti bez napora, a kada je sve lahko dostupno, onda nije ni vrijedno. Kada je sve dozvoljeno, onda ništa nije obavezujuće. Današnje društvo obilja proizvodi subjekte bez funkcije, ne zato što su oni sami po sebi nesposobni, nego zbog toga što su suvišni, poput trutova u pčelinjoj košnici.

Savremeni pojedinac nije gladan, ali je dezorijentisan, ne bori se za opstanak nego za vidljivost, što najbolje potvrđuje krcatost društvenih mreža.

Hijerarhije više ne proizlaze iz kompetencije, nego iz percepcije, dok je agresivnost i dalje prisutna, ali lišena cilja, pa zato kruži, eruptira i troši se u simboličnim verbalnim ili bezrazložnim fizičkim sukobima.

Seksualnost je oslobođena reproduktivne svrhe, ali i lišena stabilnosti značenja. Odnosi među ljudima postoje, ali ne traju, identiteti se formiraju, ali se ne ukorjenjuju.

U Universe 25 nije nestala biologija, nego društvena logika, a isto to se danas događa, samo pod drugim imenom.
Tehnološka infrastruktura preuzima funkcije koje su nekada oblikovale ljudski karakter, pamćenje, orjentaciju ili izbor, dok pojedinac ostaje bez trenja, a bez trenja nema oblikovanja.

Najradikalniji zaključak eksperimenta s miševima nije da prenatrpanost uništava društvo, nego da društvo ne može opstati bez ograničenja, potrebe i odgovornosti, jer bez jasno definisanih uloga, zajednica se raspada u skup izolovanih tijela koja koegzistiraju, ali ne sarađuju.

Moderno društvo voli da se opisuje kao progresivno, ali progres bez svrhe proizvodi isti ishod kao i stagnacija. Kada se život svede na održavanje, a ne na smisao, dolazi do onoga što naučnici u eksperimentu nisu eksplicitno imenovali, ali su precizno demonstrirali kao tiho odustajanje.

Eksperiment pokazuje da kraj nije došao kroz nasilje, nego kroz indiferentnost, a indiferentnost nije pasivno stanje nego aktivni oblik raspada. Indiferentnost razara društvo iznutra, potkopavajući potrebu za vezom, obavezom i trajanjem. U tom smislu, Universe 25 nije bio samo eksperiment o glodarima, on je model društva koje je izgubilo sposobnost da proizvodi značenje.

U zatvorenom sistemu, ponašanje ne nestaje, ono se samo deformiše. Kada nestanu prirodni pritisci, ostaje psiha bez orjentira, a to je trenutak u kome sloboda prestaje da bude oslobađajuća i postaje opterećenje. Bez granica, izbor se ne umnožava, nego gubi težinu, a jedinka prestaje da djeluje jer svaka akcija postaje jednako nevažna.

Savremeni čovjek živi u stanju trajne mogućnosti, on može sve ali ne mora ništa. Upravo ta neobaveznost, predstavljena kao vrhunac emancipacije, proizvodi subjekte koji ne grade, nego samo održavaju. Održavaju tijelo, imidž i prisutnost, baš kao i „lijepi“ miševi, povlačeći se u rituale samonjege i samoprezentacije, dok društveni prostor oko njih erodira.

U Universe 25 roditeljstvo se raspalo jer nije bilo nužno. Briga je izgubila funkciju, a bez funkcije je postala teret. Isto se događa u modernom društvu, pod maskom izbora. Odlaganje, odbijanje i zamjena trajnih veza privremenim aranžmanima su u stvari simptomi svijeta u kome budućnost više nije obaveza, nego opcija.

Eksperiment pokazuje da reprodukcija nije biološki imperativ sam po sebi, nego socijalni čin koji zahtijeva kontekst. Kada kontekst nestane, instinkt se povlači, a to povlačenje nije pobuna, nego evolutivna adaptacija u kojoj se organizmi prilagođavaju svijetu koji više ne traži opstanak.

U tom smislu, savremena kriza nataliteta nije ekonomska, niti moralna, ona je čisto ontološka. Pitanje više nije „kako živjeti“, nego „zašto“ živjeti, a društvo koje ne može da artikuliše razlog za sopstveni opstanak ne mora nužno biti uništeno, ono se jednostavno ugasi kao vatra bez drva.

Tehnologija dodatno ubrzava taj proces, uklanjajući potrebu za neposrednošću, za tijelom i rizikom. Komunikacija među ljudima tako postaje stalna, ali plitka i beznačajna, a prisustvo se mjeri frekvencijom i grlatošću a ne dubinom misli.

Kao i u eksperimentu, fizička blizina ne garantuje socijalnu koheziju, jer višak kontakta bez značenja proizvodi otuđenje.

U Universe 25 agresija se javljala kao pokušaj ponovnog uspostavljanja granica. Kada struktura nestane, nasilje postaje njen karikaturalni surogat. U kontekstu modernog društva, vidimo da najviše formalne slobode često proizvodi najviše fragmentisanog bijesa, a agresivnost više nije usmjerena ka promjeni, nego ka pražnjenju.

Najjeziviji aspekt eksperimenta nije bio bihevioralni haos, nego trenutak nakon njega, tj faza u kojoj se ništa novo više nije javljalo. Nije bilo inovacije, nije bilo prilagođavanja, samo ponavljanje do gašenja sistema, jer je isti izgubio sposobnost da proizvodi budućnost.

Universe 25 se završio potpunim nestankom populacije, iako su svi uslovi za život bili netaknuti. Ta činjenica ostaje kao surova korekcija optimističkim teorijama napretka i pokazuje da život ne opstaje zahvaljujući komforu, nego zahvaljujući napetosti između onoga što jeste i onoga što mora postati.

Bez te napetosti, društvo ne propada spektakularno, nego se ugasi u tišini, ostavljajući iza sebe savršeno funkcionalnu infrastrukturu i odsustvo subjekta koji bi je koristio.